Do Bheachdan Fhein

Obair (2)

Annie Morrison (Anna Gormal) an aodach munitions

Bha sinn a’ fuireach co dhiù anns an taigh a bha seo ‘s bha sinn a mothachadh a h-uile seachdain gu robh uamhasach beag againn dha ar pàigheadh seachdainneach.  Bha sinn a’ toirt a steach ar biadh fhèin.  Preas againn leis - agus a dèanamh ar biadh a h-uile latha.  Bhiodh sinn ag obair air an t-Sabaid uaireannan, gu h-àraidh a “night-shift”.  Mhothaich sinn co dhiù gu robh an “bill” againn a h-uile seachdain tòrr na bu daor na bha sinn ag iarraidh.  Nach robh coir aige bhith cho daor ‘s bha rudan air nach robh sinn ag òrdachadh as a bhùth ann.  Agus thàinig ormsa bruidhinn ris a bhoireannach – cha bhruidhneadh an t-eile idir ach na bha i dèanamh a ghàireachdainn.  Ach thàinig ormsa leis man a bha sinn air ar sàrachadh ‘s mo phiuthar shìos pìos a rathad faighinn “treatment” tòrr na b’fheàrr na bha sinn, agus ‘s e boireannach Gàidhealach aig an robh sinn a’ fuireach cuideachd.  Thuirt mi rithe gun deidhinn fhèin sìos a phàigheadh a “bhill” an Disathairne ud agus cha do chord e rithe.  ‘S thuirt mi ri fear na bùth nach robh sinne idir ag “usaigeadh” na bh’air a phàipear a bha seo de “ghrocery”.  Well, cha robh aige san air ach an “grocery” thoirt seachad.

Dh’fhàg sinne an taigh an uairsin agus chaidh mise dh’fhuireach còmhla ri mo phiuthar a bha shìos bideag a rathad.

Bhiodh cearc a’ tighinn bhon taigh an dràsta ‘s a rithist.  Fhuair a nighean a bha còmhla rium an uair a bha sinn anns an taigh ud – an tè a bhiodh a’ goid oirnn – fhuair i tunnag.  Agus thuirt i rinn gu robh “guest” a gu bhith aice fhèin gu diathad agus gu ròsdadh i fhèin an tunnag dhuinn.  Aig tìde Xmas a bh’ann co dhiù ‘s thàinig i steach a gàireachdainn – laughing bags – le dà thruinnsear thugainn le sgiath air gach truinnsear.  Sheall an dithis againn ri chèile ‘s cha chanadh an t-eile càil.  Toisich i lachannaich ‘s bha sinn “disgusted”.  Sud na fhuair sinn dhan tunnag - tunnag mhòr a chur a màthair thuice.  Ach ‘s ann a bha sinne leis a bheagan a bh’ againn ri chuir dhachaidh.  ‘S an uair a bha mise ‘s mo phiuthar anns an aon “lodgings” bha parsail a’ dol dhachaidh a h-uile seachdain bhon darna tè agus an t-eile not.   Sin man a bha sinn a’ dèanamh, seachain mu seach.  Na dachaighean cho feumach air a not. 

Bha sinn a’ cur a h-uile seòrsa rud dhachaigh nuair a fhuair sinn pàigheadh an ammunition.  Bha am pàigheadh a’ dol an àirde a h-uile car.  Thug sinn ceithir bliadhna mar sin ach fhuair sinne “shift” a Chardonald dhan a factaraidh.  Ach chan ann chun an “inspection dept” a dh’iarr sinn a sin ann ach chun a factaraidh.  ‘S chaidh mise an uairsin a chur gu “machine” sheilichean mòra, mòra.  Bha sinn glè dhòigheil ann a sin agus ‘se “Bays” a chanadh iad ri “foremen” na “machines”.  Bha sinn faisg air na “lodgings” agus ‘s ann as a sin a dh’fhàg sinn.  Nuair a sguir an cogadh bithidh cuimhn’ agam air gu bràth. 

Thàinig mise dhachaigh greiseag an dèidh sin.  A latha sguir an cogadh chaidh sinn suas am baile ‘s bha iad bhon a h-uile àite an sin – am baile cur thairis.  Ag èigheachd ‘s a sgreuchail ‘s a’ gal ‘s a’ rànail.  Ach ‘se bha nighean eile ag ràdh ach “Càit a nis a faigh sin obair?”  Ach bha aon nighean còmhla rinn anns a factaraidh ‘s bha i air a triùir bhràithrean a chall ‘s cha tig dì-chuimhne agam air cho duilich ‘s a bha mi air a son.  Bha i dìreach ann a “hysterics” a’ rànail.  An dèidh a triùir bhràithrean a chall ‘s an cogadh air sguir.

Dh’fhàg mi sin agus chaidh mi gu Winton Drive gu boireannach eile, Mrs Graham.  Mi-fhèin agus t-eile.  Cha robh barrachd air dithis as an taigh ann an àit anns an robh mi an Glaschu gus an deach mi Lunnainn.  Nuair a dh’fhalbh mi a Winton Drive dh’fhalbh an nighean eile dh’ Ameireagaidh.  Chaidh ise Chanada ‘s chaidh mise Lunnainn.  Agus bha “ladies life” agam ann a Lunnainn an taca ris an obair a bh’ oirnn a slèibhigeadh ann an Glaschu – agus a dhà uiread a phàigheadh.  Cha robh “washing” ‘s cha robh càil ri dhèanamh ann a sin.  Ach an Glaschu bha ‘n còcaire dèanamh a nigheadaireachd ‘s an iarnaigeadh – bhiodh uaireannan uair ‘s a’ mhadainn mas biodh tu deiseal, na bha sin de dh’ aodach.  Cho sgìth air ar casan.  Cha robh càil dhan a sin ann a Lunnainn – chan fhaodadh aodach a dhol a mach ann a sin idir.  Bha basgaid mhòr “square” a’ falbh a h-uile Diluain le aodach na searbhantan ‘s le aodach an taigh gu lèir agus a’ tighinn a rithist Disathairne – cha robh fiù na stocainnean ‘s na dustairean ‘s a h-uile càil nach robh dol dhan a “laundry”.  Ach cha robh sinne idir cur ar stocainnean ann an dèidh sin.  Bha sinne nan tiormachadh air a “bhoiler”.  Bha “life” mhath aig na searbhantan ann a sin. 

Chaidh mi gu “actor” Leslie Faber agus bha e an dèidh a thighinn as a’ chogadh.  Bha mi ann an taigh eile ‘s bha naoinear againn ann agus ‘s e American Jews a bh’annta.  Taigh nach robh ann a Hampstead a leithid – bhiodh na “workmen” a bhiodh a’ tighinn ann a’ dèanamh càil ris na h-uinneagan ag ràdh nach robh leithid ann a Hampstead.  Aig Leslie Faber ‘s a bhean ‘s e taigh beag a bh’ann. 

‘S e Agnes Mhurchaidh Ghuinne a fhuair an àite dhomh agus dh’fhònaig am boireannach Mrs Graham a dh’iarraidh mo “reference”.  ‘S e “actress” a bh’ann am bean Leslie Faber ach ‘s e an darna bean aige bh’ann.  Agus bha ‘n dithis chloinne aige dall.  Bha balach ‘s nighean aige bho ‘n chiad bean ‘s bha iad dall.  ‘S phòs e an “actress” òg seo.  Bha i anns a “theatre” of course.  Bha ‘valet’ aige san agus bha e anns a “theatre” còmhla ris anns an “dressing-room”.  ‘S ann a rinn mise sgonaichean dhaibh latha agus as dèidh sin dh’fheumainn sgonaichean (scotch scones) a dhèanamh dhaibh a h-uile latha cha mhòr a bheireadh e leis - “They so enjoyed the Scotch cooking”. 

Thàinig mi dhachaidh air “holiday” bho Leslie Faber ann a September agus thàinig tè a bha dol a ghabhail an àite gus an tillinn a steach gu “interview” airson a mhìos a bha mise gu bhith air falbh agus bha ‘n creutair cho “dressed” ‘s bha i na bu choltaiche ri “mistress” na ri searbhant.  Agus bha i ag innse dhuinn gu robh i feitheamh ro dol a’ Chanada, ach bha i ‘g innse duan bhreug.  Bha i “dressed” ann a “furs” agus nuair a thill mise air ais ‘s ann a bha ‘n creutair sin ‘s bha fear air a bhith tighinn a steach a shealltainn oir agus ‘sann a bha i an dèidh a bhith “blackmailing” an duine bha seo ann an oifis.  Bha na poilis a cuir stad air a nighean eile bha ‘g obair còmhla rithe ‘s dha “molesteadh” - Olive a bh’air an nighean eile – Chaidh Olive as a ciall airson sin agus report Leslie Faber e agus co dhiù fhuair i “sack”. 

Thill mis air ais ‘s dh’fhàg mi e.  Sin nuair a chaidh mi Hampstead.  Sherman a bh’ orra.  Agus an dèidh sin thàinig mi dhachaigh a phòsadh ann an 1926.