Do Bheachdan Fhein

Bardachd

Ar Baile
 

Failt’ air an duthaich is failt’ air a'bhaile,

Is failt’ air an dachaidh' a dh’ fhag  sinn, -

Ged bhiodh i gun chabar, ‘s an nead air a creachadh,

Nach binn guth an eoin far na dh’fhas e.

Tha bannan ann fhathast gu laidir ‘gar tarraing,

Na’s luthmhor na storas is saoibhreas, -

Na’s dluithe ‘gar teannadh na slabhlaidhean daingeann,

‘S ar n-aigne gu leir ann an daimh riu.

‘S iad na bannan ar cairdeas ‘s ar gradh do ar nabaidh,

Mar deagh ruin aig piuthar do bhrathair;

Ar ceangal ri cheile ‘s gach deagh-bheus a ghleidh sinn,

Air an deoghal an achlais ar mathar.

Air cho fada ‘s gun triall sinn, thar chuantan is chriochan,

Cha teid  diochuimhn’     air toiseach ar laithean;

‘S nach mor an toil-inntinn bhi tilleadh a dh’ionnsaigh,

Na muinntir bha dluth dhuinn ‘nar paisdean.

Fuaim ceolmhor na mara ri flodraich ‘s a’ chladach,

Faileadh cubhraidh an fhraoich ‘s na mona;

Crodh is caoraich a’ bhaile air feur Leinnte-gearraid,

A ‘lionadh ar broillich le solas.

Le Cairstiona ‘Cairstiona Drogaidh’ NicDhomnaill

Sgiogarstaidh

On chuir mi cul ri Sgiogarstaidh

Mo chridhe dh’fhas e trom

On dh’fhag mi fhin mo chairdean

Bha riamh cho baigheil rium

‘S an dachaidh rinn mi fhagail

I ghnath ri tighinn ‘nam chuimhn’

Cho fad’s is beo ‘san fhasaich mi

Gu luiginn tamhachd innt’.

An tir tha seo chan fhiach I leam

‘S mi comhnuidh measg nan Gaill

Is truagh nach robh mi anns a’Ghil

Ri coiseachd taobh an Uillt

Far am faicinns’ na caoraich

Is na h-uain ri ruith nan dean

‘S mi cluinntinn fuaim nan sualaichean

‘Nam chluais gach latha is oidhche.

Chitheadh mi Leac Cabhsgeir

An Cithe is Geodha nan Cnamh

Lighe an Oir ‘s a mach an taobh

Gu Gob a Muigh na h-Aird

Chithinn muir is mointeach ann

Is cladach boidheach sail

‘S tha feamainn dubh is faochagan

Is maorach ann a’fas.

Sud mar chuimhnich Murchadh Moireasdan a Adabroc air Sgiogarstaidh, baile beag air barr nan creag an achlais a’Chuain Sgith a Tuath; baile beag na cheithir pairtean – Lathamor, Grein-a-Mol, Am Baile Shuas agus Am Baile Ard.

Cianalas An Nisich

' Nuair a bha mi og nam bhalach

'S bhithinn a caoch 's a dh'fhassinn fann

B'e run mo chridhe gu'n tigeadh m'athair

Airson mo sgiths a thoirt gu ceann

'S math bhios agam an trath sin

Co a leasaichean mo mhian

Gur e m'athair le ghraidhean gradhach

Bha sealtuinn caoimhneas dhomh a riamh

Dhachaidh bheireadh e na sguird mi

Briathran blath 'ga labhairt rium

Chuireadh e l'amh air mo cheann cho ciuin

'N uair a thuitinn 'nam cadal trom

Cha b'urrain briathrean cuir an ceil

Gaoil mo mhathair dhomh bho m'oig

Gaol co blath, gun cheilg, gun bhreug

'S a dhearbhadh dhomh la ri beo

Shaothraich i mise do'n d-saoghal

'S air mo sgaths dh'fhuiling i pian

'S thug i beatha dhomh ri ol

'N uair bha mi maoth, gun treoir gun chiall

'S i sheashadh air mo thaobh gam chobhair

An am na h-argumaid 's an strith

'S i dh'innseadh dhomh le a bilean caomh

'N uair bhithinn cearr is fada chli

Bha gaol na cridhe dhomhs bha laidir

Gaol neo-abhaisteach gun chrioch

'S beag bha dhuil agam san am sin

Gu'n glacte mis 'le gaol cho cruidh

O sibhse aig am beul bhur mathair

Thoiribh dhi gradh le aird bhur speis

Deanaidh soirbheach dhi i laithean

Le cobhair dhi an am a feum

'S ann a chi sibh luach na mathair

' s luach a h-ait air ceann an treud

'N uair a chi sibh a cathair iasail

'S nuair nach cluinn sibh fuaim a ceum

Ri tamh an Nis tha gruagach ghloirmhor

'S i tha grinn bho bonn gu sail

Tha gruaidhean aice mar na rosan

An am is deirge tha iad a fas

Tha suilean aluinn anns a cholman

Suilean gorma, dealrach ciuin

Bu bheag leum sealladh orr' an drasda

An aite suilean nighean mo run

Tha guth na h-uiseag fonmhor cianail

'S an t-sambradh ann an aird nan speur

Tha 'n ceol tha 'n guth mo ghaoils cho sgiamhach

Ri seinn nan ainglean shuas air neamh

Tha i speisealta na doighean

Na cridh fior-ghlan chan eil breug

Tha i gniomhach 's tha i coir

Is chan eil olc innte fo'n ghrein

Tha mi n ise nam dhuine eile

Caochladh mor nam dhoigh ' s nam ghnuis

Cha tharruing iomhaigh ait thalamh m'aire

Ach te mo ghraidh 's cha tig i 'n taobhs

Chaidh laithean m'oige dhomsa seachad

Dh'fhas mi suas annt' ceum air cheum

Chuir mi cul ri daimh is dhachaidh

Dh'fhag mi mo mhathair 'si gun fheum

Leanaidh an sealladh gu brath ri 'm chuimhne

An la ri'm mhathair chuir mi cul

'S e'm miann bu doimhne bha na h-inntin

Gu'm bithinns air curam Righ nan dul

Am barr a chroinn is mi air faire

Troimh an oidhche fhluich is fhuar

Bithidh mo smuaintean air mo leannan

Bhios na cadal 's a lamh fodh cluais

Bithidh mo smuaintean air mo mhathair

Bhios na cadal suaimhneach trom

Mu mo mheadon gu robh a gairdean

's air a cluasaig gu robh mo cheann

Och nach robh mi an diugh aig baile

Ag cur bhuntata an deigh a chroinn

S e doruinn mhor a bhi gun chadal

's feagal bais air bharr nan tonn

Och nach robh mi nochd le'm leannan

Ag gabhail cuairt an Nis air straid

Ach bheir sigh uam-sa thic mo bheannachd

'S innsibh dhith nach eil mi slan

'N uair a chuimhnich mi air a bhaile

Far na chlreachd mi fhein bhi og

's air na caileagan 's na balaich

Shil mo shuilean ruith na deoir

Soraidh buan le Leodhas nan ard-bheann

Soraidh buan le'm sgire fhin

Sgire Nis is mor mo ghradh dhith

'S domhainn ait aic na mo chridhe

Soraidh buan le baile m'athair

Am baile beag 's an deach m'arach suas

'S ann air Suainbost tha m'aire

'S mo smuaintean tric an am a chruais

Gu'm bi mo cnamhan air an caradh

Ann an uir an Alaidh anns a chladh ur

Ri taobh m'athair is mo mhathair

'S ri taobh mo ghradh is nighean mo ghaoil.

D. MacLeod, Swainbost - August 2nd 1940

An Cogadh

Tha 'n saoghal seo an-diugh fo ghruaim 's an sluagh tha ann fo thùrs

Tha dorchadas, ais-sìth is buaireas a' cuairteachadh gach taobh

Is iomadh cridhe bochd is truagh san uair seo tha fo chìs

Tha seasamh gaisgeil, fearail, cruaidh ri cosnadh buaidh is sìth

O 's lìonmhor iad tha 'n diugh ri bròn 's na deòir a' ruith bhon gruaidh

Caoidh mar chaidh an cur air fògradh, òigridh an taobh tuath

Tha athraichean is màthraichean air fhàgail ann fo ghruaim

'S ri cuid dhiubh tha, mas dàn dhaibh e, gu bràth (bidh) sgaradh buan

An diugh is fheudar falbh dhuinn 's ar n-armachd thogail oirnn

Chogadh nàmhaid Gearmailteach tha cealgach air gach dòigh

Ach tha gaisgich a bheir dùbhlan dha mu shròin gach oidhche 's là

'S tha mòran dhe na laoich sin à tìr an fhraoich an Leòdhas

O 's tric a bhios mi cuimhneachadh gach là is oidhch' a dh'aom

Na companaich a b' aoibhneach leam, sinn cruinn an gleann an fhraoich

Gun chron, gun bhròn, gun chùram ri cur smuairean air ar saors

O 's dubhach leam an sgeulachd gu bheil mòran dhiubh mu sgaoil

'S ann a-muigh air àrd a' chuain tha 'n duans' ga chur an cèill

Cumail faire oirre mun cuairt a tha mi, shuas leam fhèin

Mo shùil a' sguabadh bhàrr nan stuagh tha dol le ruaig na dèidh

'S gum faod gach mionaid toirt mun cuairt ar bualadh às a chèil'

Ged tha 'n t-àm-sa teann oirnn thig fuasgladh oirnn ri ùin'

'S ann dh'fhaodamaid a shamhlachadh mar gheamhradh tighinn le sùrd

Nuair bhios na speur' gun rian orra 's na neòil ag iathadh dlùth

An samhradh sèimh bheir sgèimheachd air 's a' ghrian thig air an cùl

'S iomadh cridhe tha luasganach 's air bhàrr nan stuagh tha tinn

'S an nàmhaid tric aig uairean gar cuairteachadh fo na tuinn

'S ann a' sealg an doimhn' a' chuain rinn e bualadh iomadh long

'S gillean tapaidh ciatach air an tìodhlacadh sa ghrunnd

Nis sguiridh mi dhen duanag-sa le spionnadh nuadh nam chridh'

Gun till sinn fhathast uaireigin gu dol mun cuairt sna glinn

Is air an nàmhaid bheir sinn buaidh 's bidh suaimhneas ann is sìth

Ma dh'fheitheas sinn le dòchas buan ri fuasgladh an Ard-Rìgh.

Donald Morrison (Geinidh) Fivepenny

Donald Morrison (Geinidh) Fivepenny

Oran Nan Cearc

Diciadain ro na h-òrduighean bha glòir againn san àite

Bha iad feadh a' bhaile ri toirt aire dhan a' ghàgail

Bha 'n oidhche dorch 's i dallanach is cabhag air mo nàbaidh

Is fonn air leis na cearcan dol gan cleachdadh chun na h-àirigh

Bha cearcan ruadh is glas aige, bha coilich bheag is mhòr ann

Bha cearcan-gura fiadhaich 's iad ag iarraidh gus a sgròbadh

Bha 'n coileach dubh 's e glocadaich is Doilidh air a sgòrnan

'S mo chreach-sa mhòr 's e 'n sgiamhail ud 's gach eun bha siud ri gògail

Nuair dh'fhalbh e bhon an doras leotha, gun ghealach bha i iargalt

Bha mòran ann an Garrabost nan cadal, 's beag an t-iongnadh

Nuair chuala iad a' ghlocadaich is placadaich nan sgiathan

Leum iad air an casan dol air falach 's iad gun stiall orr'

O thug thu mach am fasan nach do thachair ann an Leòdhas

Bhith falbh an àm a' chadail le na cearcan chun na mòintich

Bha mòran dhan a' bharail gur e tannasg thu no giùlain

Nuair chunnacas leis an eallach thu dol tarsainn nam poll mònach

Bidh cuimhn' ac' ann an Garrabost an t-sabaid a bha 'n oidhch' ud

Bha esan 's e ri teannachadh nan casan ac' le 'twine'

Sgriachadh iad is bhragadh iad 's an coileach dubh a' leum air

Nach duilich mar a thachair dha 's chan fhaigheadh e glas-làimh air

Bha saighdearan à Sasainn ann am Pabail mar a b' àbhaist

Ged bha cuid air fair' aca cha do dh'aithnich iad na ràin ud

Thàinig eubha chabhagach gach neach aca bhith 'n àirde

Gun fhios nach robh am bail' aca aig Pharatroops no Nazis

Nuair thàinig a' mhadainn 's a rinn an latha soillseadh

Bha itean dubha 's geala air an sgapadh feadh a' chabhsair

Bha iad ri dol seachad mar chlach-mheallain leis a' ghaoith ann

'S nuair sheall e ri na cearcan cha robh gaisean air an druim ac'

Ach a nàbaidh, na biodh eagal ort, cha tig am feasd a' chaoil annt'

Chì thu iad as t-fhoghar is cha bheir thu anns an fhraoch orr'

Thèid iad dha na creagan dol air teiche bho na daoine

Mura tog na faingean gun taing iad, le na caoraich.

Donald Morrison (Geinidh) Fivepenny