Do Bheachdan Fhein

Clann-Nighean an Iasgaich

Bho mu chuairt air 1870 gus na dh'eighear an Cogadh Mòr, agus an uairsin eadar an dà chogadh bha na Ruiseanaich agus na Gearmailtich a' ceannachd sgadan saillt bho chiùrairean na dùthcha seo.  Bhiodh iad 'gan ith amh.  Thigeadh an ceannaiche (am "buyer") chun a' chidhe 's chuireadh e a' sgadan fo fhiacail. ‘S ma bha e blasda, agus a' tighinn ri chàil, cheannaicheadh e 'n t-ultach bharaille mar a bha e - na h-ultaich sin a chi sinn anns na deilbh a bhiodh iad a' togail ann a' Lerwick, neo Steòrnabhagh; cidhe Wick agus Yarmouth - na h-àiteachan sin a thig gu cuimhne nuair a thèid bruidhinn air iasgach a' sgadain.

'S bha 'n ciùrair air a dhòigh- Leslie, Alick Wood, agus càch - na bàtaichean air a' chuan air toir a' sgadain, 's cho luath 's a gheibheadh a' chlann-nighean caoiteas a' sgoil, a-mach a seo an ceann an cosnaidh.   Luchd deasachaidh an sgadain ag obair ann an Steòrnabhagh sna 1920n

’S e ath-sgrìobhadh de agallamh a bh’air a chlàradh air teip-claistinn th’anns na leanas agus tha sin follaiseach san dòigh còmhraiteach agus no-fhoirmeil sa bheil e air a sgrìobhadh.

Peigi Dholera: "A' cheud trup a dh' fhalbh mise chun an iasgaich, 1925's mi ochd­deug, b'e sin a' cheud trup a bha mi ann a Steòrnabhagh. Air bus buidhe Dhòmhnaill Thàididh a dh'fhalbh sinn, mi-fhìn 's gu leòir eile: Catriona Dhòmhnaill Stuffain, 's Catriona na Sùisd; Seònaid Iain Bhig, Anna Mhurchaidh Phìobair ...

"Chaidh sinn air steamar mhòr a bha ris a' chidhe, 's dh'fhalbh i leinn. A' St. Ninian cha chreid mi an t-ainm a bh'oirre, agus dh'fhalbh sinn innt'.

"Chaidh sinn dìreach a Lerwick 's thug sinn fad latha 's fad oidhch’ ’s greis dha lairne­mhàireach mas do ràinig sinn. Bha droch mhuir ann,agus geile,'s theib sinn a bhi marbh le cur-na-mara. Tha cuimhn' a'm gu robh Iain Rochaidh air a' chidhe nuair a ràinig i, 's thuirt e: 'Cha robh dùil a'm, a chlann-nighean, gu ruigeadh sibh beò."

Chaill cuid a misneachd, 's b'fheudar dhaibh tilleadh dhachaidh-taobh Obaireadh­ainn. Bho'n uairsin b'ann taobh Obaireadhainn a dheidheadh iad gu iasgach shamhraidh Shealtuinn.

Mairi Mhoireach - "Air a St. Magnus, a ghràidh - mi-fhìn 's Mairead a' Mhol'ian a 's an aon 'cubicle'. Agus fear eile, cùbair, 'na chadal gu h-ìosal. 'Bunks' againn 's bha canas­tairean crochaicht’ ri ar taobh, nan tigeadh cur­-na-mara ort. 'S bha mi gu bhi marbh leis, an canastair làn gu bhus. Cha robh air ach mo làmh a chuir sìos a dh'iarraidh canastair an fhir a bha fodham - dùil agam gu robh e 'na chadal-'s rug e air caol mo dhùirn! A'sgriach a leig mi! Cubair à Ceann-Phàdruig a bh'ann 's h'abair duine ciatach. Dh'èirich e, 's bha e tighinn 's a' falbh le canastairean 's a' fritheal­adh oirnn gus na ràinig i. Bhiodh sinn dha fhaicinn a-rithist 's sinn a' cutadh.

" 'When are you going home, girls?' chanadh e."

"Just the thought of it made them sick", thuirt tè à Nairn' s i bruidhinn air an turus-cuain gu Sealtainn.  Ach a' dol tarsuinn air an t-Sheila a' b'uamhasaich idir."

A’ leigeil anail airson an dealbh seo tha feadhainn dhan fir agus boireannaich a bha a’ leantainn iasgach a’ sgadain air fad na dùtcha, bho Stronsay agus Lerwich anns na h-Eileanan a Tuath Alba gu Lowestoft agus Yarmouth an Sasainn

Oighrig Ailein Smiot - "'S e cuimhne chràiteach a bhios agam air an t-Sheila gu bràth. A-chula duine 'na sìneadh air muin a-chèile - cha robh comhfurtachd anns an t-Sheila idir."

Oighrig Aiilein Smiot - "Cha robh mi le cur-na-mara a-riamh. Ach an trèana ... Cha do dh’fhosgail mise mo shùilean anns an trèana riamh bho dheidhinn innte gus an tiginn aist; s cha do dh’ith mi càil innt. 'nan gluaisinn idir bha mi dheth. . .

Ann an tionndadh cadail stadadh i - steisean a' Bhovir-eel 's docha, neo dealbh a' moladh Oxo air taobh-a-muigh na h-uinneig, neo Mrs Rawlins leis a' "starch"-Yarmouth agus Gorleston miltean air falbh."

Cairstiona Alasdair Phiobair - "Bha snèapan suaineach aig clann-nighean an Taobh Siar. Peigi Cherry 's Mairead Sheon­aidh, bha iad ann -'s chaidh mi-fhìn 's Màiri dhan a' "chompartment" aca. 'S chaidil sinn greis as deidh sin, 's dhan trup-sa dh'fhairich sinn an trèana a' gluas'd 's chunna sinn aghaidh Pheigi, piuthair do mhathar, air an uinneig, a' dol seachad. Chuir sinn a-mach ar cinn: 'We're for Gorleston!' bha sinn ag eigheachd 's i falbh leinn, uair-a-thìde eile gu Lowestoft. Mar nach robh sinn fada gu leòir innte.  Thug iad air ais sinn a rithist ann an 'truck' a bh'air cùl 'engine'.

"Uaireanan eile, eadar an cadal 's an duisg, chanadh tè: "Seallaibh a-mach, a chlann­nighean. Seo na muilinnean-gaoithe". 'S bha sin a' ciallachadh gu robh iad mu dheireadh thall faisg air Yarmouth. Na "Scotch Maggies" mar a bh'aig na Sasunnaich orra." Nellie a’ Phoc à Suaineabost, Nis, ag obair aig gàradh sgadain sna 1920n.

Peigi Dholera - "Bhiodh 'holiday-makers' a'tighinn timchioll's a'togail dhealbh. Bhiodh 'ad a' gabhail 'fancy' dhinn. Tha cuimhn' agam aon uair ann an Scarborough, agus na bucais làn thàinig dà leadaidh timchioll agus bha'd a’ foighneachd dhuinn na rug sinn air na bha sin a' sgadan bho raoir. Dùil aca gur e sinn-fhìn a bha'g iasgach a-muigh."

"Agus an t-iasgach fhèin. Obair chruaidh chràiteach bho latha thogadh iad an "eàrlais" thall anns a' bhaile. Deich tasdain, mar thasdan a' rìgh - sin a gheibheadh iad bho'n "agent" - agent Slater, neo Buchan, neo an tè Ghàidhealach ud ris an canadh iad A' Chaill­each Ruiseanach.

"Bha triuir anns a' "chrew" - dithis a' cutadh agus am pacair."   
[Barrachd bho Peigi]

Mairead A’ Bhodaich - "O bha'd as a' Bhruaich, Ceann-Phadruig, Wick, Embo. . . Port Knockie, cà na dh'fhàg mi e. 'S iad cho snog, a' chlann-nighean sin."

Agnes Gilios - "Seall air na luideagan a bh'oirnn. Agus sin na balaich Eireannach - bha iadsan a' cutadh cuideachd. Balaich bhàna Dhonegail."

Mairead A' Bhodaich - "Lionadh-tus baraillean, agus dà latha an dèidh sin bha 'n ath-lìonadh ann,'s an uairsin an treas-lìonadh, agus ceann brèagha 'ga chur orra 's a' cur 'stamp' air a' cheann. Na tubaichean a bha trom. Cha b'e obair bhoireannach a bh'ann idir.

"'S leis a' bheagan a gheibheadh iad bha pictoran ri 'n ceannach agus soithichean snog le "Present from Yarmouth" -'s aig deireadh an t-sèasoin bha aoibhneas agus fealla-dhà air an t-slighe dhachaidh, gàireachdainn agus abhrain gu leòir:

'S fhada leam go'n toir i sraon
'S fhada leam go'n toir an trèana
Brag air rèilichean a' Chaoil.

Dolaidh Shuathain - "Tha cuimhn' a'm orra a' tilleadh. Cairstiona mo phiuthar agus Màiri Alasdair Dhuinn-air cairt Iain Mhòir. 'S bha Iseabail Alasdair Dhuinn còmhla riutha 's tha cuimhn' a'm gu robh ad oirre-se, 's bha sinn dha coimhead leis an ad sin oirre - cho leadaidh, ri taobh nan dithis eile.  Air mhuinntearas a bha Iseabal. Ach 's e sgeulachd eile tha sin."

Air Adhart>